Wat beta-titanium is, waarom de kristalstructuur het veerkrachtiger maakt dan zuiver titanium en wat dat betekent voor een montuur dat je elke dag draagt – getoetst aan vakartikelen voor opticiens en materiaalonderzoek.

8 min leestijd

Artikel delen:
De architectuur van gewichtloosheid: een gids voor beta-titanium brillen

Beta-titanium is de legering die we voor elke Archē-zonnebril gebruiken. Deze gids legt uit wat het is, waarom het zich zo gedraagt en waar de grenzen liggen. De cijfers komen uit vakartikelen voor opticiens en materiaalonderzoek, telkens met een link naar de bron. Hoe het zich verhoudt tot acetaat, staal, aluminium en nylon, lees je in onze vergelijking van montuurmaterialen.

Wat is beta-titanium?

Titaniummonturen zijn er in drie vormen, volgens het opleidingsartikel over titanium van de Association of British Dispensing Opticians (ABDO): zuiver titanium (ongeveer 99,5% titanium), basismetaal met een buitenlaag van titanium, en titaniumlegeringen. Beta-titanium is de meest gebruikte titaniumlegering. Volgens ABDO bestaat het voor ongeveer 75% uit titanium, gecombineerd met aluminium of vanadium. Een nascholingsartikel in het vakblad 20/20 noemt als typische samenstelling 75% titanium, 22% vanadium en 3% aluminium.

Macro-opname van het geborstelde oppervlak van een titaniumlegering, met een fijne korrelstructuur

Titaniummonturen kwamen in de jaren 80 en 90 op de markt. Volgens 20/20 maakt beta-titanium, vergeleken met zuiver titanium, een “dunnere constructie, meer flexibiliteit” mogelijk.

Waarom het meer veert: de kristalstructuur

Zuiver titanium heeft bij kamertemperatuur een hexagonale kristalstructuur. Voeg je genoeg elementen zoals vanadium toe, dan wordt een andere ordening stabiel: de kubisch ruimtelijk gecentreerde “beta”-fase, waaraan de legering haar naam dankt. Een overzichtsartikel uit 2023 over beta-titaniumlegeringen noemt de elasticiteitsmodulus van deze legeringen “opvallend laag”: ze zijn minder stijf, dus ze buigen bij dezelfde kracht verder door en veren terug.

Twee kristalstructuren naast elkaar: links de hexagonale cel van zuiver titanium, rechts de kubisch ruimtelijk gecentreerde cel van beta-titanium, met één atoom in het midden van de kubus.Links: de hexagonale structuur van zuiver titanium. Rechts: de kubisch ruimtelijk gecentreerde structuur van beta-titanium, met een atoom in het midden van de kubus.

In een montuur merk je die lagere stijfheid aan de poten. Ze kunnen dun zijn en toch om je hoofd meebuigen, en ze veren terug als je het montuur afzet. Volgens 20/20 houden de poten die veerkracht zolang het montuur meegaat.

Hetzelfde overzicht wijst ook op de keerzijde: minder stijfheid gaat meestal samen met minder sterkte. Beta-titanium is veerkrachtig, niet onbreekbaar.

Veerkrachtig is geen “memory metal”

Monturen die als memory metal worden verkocht, zoals Flexon, zijn een nikkel-titaniumlegering met 40–50% nikkel (20/20). Ze laten zich veel verder buigen en komen toch terug in hun vorm. Dat kan beta-titanium niet: het veert terug binnen zijn elastische bereik, en bij een flinke buiging blijft het krom. Het bevat ook geen nikkel, en dat is van belang als je daar allergisch voor bent.

Gewicht

Titanium heeft een soortelijk gewicht van 4,5, tegenover 7,9 voor roestvrij staal (20/20). Volgens ABDO is zuiver titanium ongeveer even sterk als staal en ongeveer 45% lichter. Door die sterkte kan een montuur uit dun draad en dunne plaat bestaan, en daarom wegen onze Archē-monturen 16–18 g.

Toch is titanium niet het lichtste montuurmateriaal. Aluminium en kunststoffen zoals TR-90-nylon zijn als materiaal lichter. Onze vergelijking van montuurmaterialen zet de cijfers op een rij, en in onze gids over lichtgewicht zonnebrillen lees je wat gewicht op je gezicht betekent.

Huidcontact

Nikkel is het meest voorkomende contactallergeen. Een meta-analyse van 28 studies komt uit op een nikkelallergie bij 11,4% van de algemene bevolking. Beta-titanium bevat geen nikkel (20/20), en dat is de belangrijkste reden dat titaniummonturen worden aangeraden aan mensen die gevoelig zijn voor metalen.

Titanium is bedekt met een dunne oxidelaag van een paar nanometer. Volledig inert is het niet: onderzoek naar titaniumimplantaten laat zien dat kleine hoeveelheden titanium in het omliggende weefsel terechtkomen, met weinig tekenen van toxiciteit.

Ook de overige onderdelen tellen mee. ABDO wijst erop dat de schroeven van titaniummonturen bijna nooit van titanium zijn, en dat pootkernen en de kernen van neuspads van andere metalen kunnen zijn. Een dermatologisch overzicht van contactdermatitis door brilmonturen beschrijft reacties op titaniummonturen waarin palladium zat. Heb je een nikkelallergie, vraag dan waar de kleine onderdelen van gemaakt zijn. Onze materiaalgids laat zien naar welke onderdelen je moet vragen.

Corrosie

Metalen monturen corroderen volgens ABDO vooral door de zuurgraad van het zweet van de drager, niet door de hoeveelheid. Op nikkel- en koperlegeringen zie je dat als groene aanslag.

Titanium wordt beschermd door zijn oxidelaag. Raakt het oppervlak bekrast, dan vormt die laag zich opnieuw zolang er zuurstof bij kan (ABDO); Hanawa (2022) haalt metingen aan waarin de laag zich in ongeveer 30 milliseconden herstelde. Volgens 20/20 zijn titaniummonturen 20 keer zo corrosiebestendig als Monel of nieuwzilver.

Verstellen en repareren

Verstellen. Titaniummonturen kun je buigen en vormen voor een goede pasvorm, maar 20/20 waarschuwt dat een haastige buiging het metaal op het buigpunt kan laten breken. Opticiens verstellen titanium koud, met kleine, stapsgewijze correcties, en gebruiken een montuurverwarmer alleen voor de pooteinden.

Repareren. Een gebroken titaniummontuur kun je niet solderen zoals gewoon metaal. Het moet worden lasergelast of hardgesoldeerd in een argonatmosfeer, en ABDO merkt op dat veel fabrikanten een gebroken montuur liever omruilen. Onze beperkte garantie van 2 jaar dekt fabricagefouten.

Voor wie beta-titanium geschikt is

Dagelijks dragen. Een dun, licht montuur dat veerkrachtig blijft, past bij een bril die je urenlang draagt. De Pteron Azure is een voorbeeld.

Gevoelige huid. De legering is nikkelvrij. Kijk ook naar de kleine onderdelen.

Jarenlang gebruik. De oxidelaag en de blijvende veerkracht passen bij een montuur dat je wilt houden en door de jaren heen laat bijstellen. Onze onderhoudsgids behandelt reinigen en bewaren.

Minder geschikt: wil je uitgesproken kleuren en sculpturale vormen, of wissel je graag vaak van montuur, dan is acetaat de betere keuze.

Eleven Spectacles Pteron Azure, een montuur van beta-titanium

Elk Archē-montuur heeft ZEISS-glazen met UV-bescherming en een antireflectiecoating op de achterzijde. Over pasvorm en verhoudingen lees je meer in onze gids over montuurgeometrie.

Veelgestelde vragen

Bronnen

  1. Abbott J. "The rise of the Titans." Dispensing Optics (ABDO), August 2014, pp. 4–8. abdo.org.uk
  2. Mattison-Shupnick M. "Titanium Eyewear, More Than A Material's Reputation." 20/20 continuing education, November 2015. 2020mag.com
  3. Wong K-K, Hsu H-C, Wu S-C, et al. "A Review: Design from Beta Titanium Alloys to Medium-Entropy Alloys for Biomedical Applications." Materials, 2023;16(21):7046. pmc.ncbi.nlm.nih.gov
  4. Hanawa T. "Biocompatibility of titanium from the viewpoint of its surface." Science and Technology of Advanced Materials, 2022;23(1):457–472. pmc.ncbi.nlm.nih.gov
  5. Alinaghi F, Bennike NH, Egeberg A, Thyssen JP, Johansen JD. "Prevalence of contact allergy in the general population: A systematic review and meta-analysis." Contact Dermatitis, 2019;80(2):77–85. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  6. Šitum M, Lugović-Mihić L, Bulat V, et al. "Dermatological aspects of contact dermatitis from eyeglass frames and optical materials." Collegium Antropologicum, 2013;37 Suppl 1:19–24. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov

Ontdek de Archē-collectie

Ervaar de techniek en optiek van onze monturen. Premium randloze titanium zonnebrillen met ZEISS-glazen, voor absolute helderheid.

Verder lezen

Meer uit Gidsen & artikelen

  • Lichtgewicht zonnebrillen: wat het gewicht van het montuur echt betekent
    Gidsen & artikelen

    Lichtgewicht zonnebrillen: wat het gewicht van het montuur echt betekent

    Hoeveel een zonnebril weegt, wat dat getal bepaalt en waarom de grootte van de neuspads net zo zwaar weegt als het aantal grammen – met de cijfers die vakbronnen voor opticiens daadwerkelijk noemen.
    Verder lezen
  • Brilmaterialen: waarom beta-titanium vooroploopt
    Gidsen & artikelen

    Brilmaterialen: waarom beta-titanium vooroploopt

    Beta-titanium naast zuiver titanium, acetaat, roestvrij staal, aluminium en polyamide: gewicht, huidcontact, veroudering, verstellen en repareren, getoetst aan vakliteratuur voor opticiens en dermatologisch onderzoek.
    Verder lezen
  • Het licht beheersen: een gids voor glascategorieën & tinten
    Gidsen & artikelen

    Het licht beheersen: een gids voor glascategorieën & tinten

    Glascategorieën, lichtdoorlating (VLT) en tintkleuren uitgelegd: zo kies je de juiste glastint voor jouw omgeving en levensstijl.
    Verder lezen