Ciemniejsze soczewki nie zatrzymują więcej UV. Ochronę daje filtr w materiale soczewki, więc jasna soczewka może blokować 100% UVA i UVB, a ciemna nie blokować nic.

8 min czytania

Udostępnij artykuł:
Niewidzialna tarcza: dlaczego ciemne soczewki nie chronią lepiej przed UV

Wiele osób uważa, że im ciemniejsza soczewka okularów przeciwsłonecznych, tym lepiej chroni oczy. Brzmi to logicznie, ale jest nieprawdą. Szwajcarski Federalny Urząd Zdrowia Publicznego stawia sprawę jasno: ochrona UV zależy od materiału, z którego wykonano soczewkę, a nie od jej koloru czy zabarwienia. Za ciemność i za ochronę UV odpowiadają dwie różne cechy soczewki i każda z nich może występować bez drugiej.

Trzy soczewki na nasłonecznionej powierzchni, od bezbarwnej po prawie czarną
Trzy odcienie, od bezbarwnego po prawie czarny. Z filtrem UV400 każdy z nich blokuje tyle samo: 100% UV.

Światło widzialne i UV to dwie różne rzeczy

Światło widzialne to to, co widzisz: jasność, olśnienie, kolory. Obejmuje fale o długości mniej więcej od 380 do 780 nanometrów. Zabarwienie soczewki je osłabia, a kategoria filtra (od 0 do 4) mówi, w jakim stopniu.

Promieniowanie ultrafioletowe (UV) leży tuż poniżej zakresu widzialnego. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) określa UVB jako 280–315 nm, a UVA jako 315–400 nm; krótsze UVC pochłania atmosfera. Około 95% promieniowania UV docierającego do powierzchni Ziemi to UVA. Tego promieniowania w ogóle nie widać, więc nie mrużysz przed nim oczu. Pochłaniają je rogówka i soczewka oka, a z latami przyczynia się ono do zaćmy i innych trwałych uszkodzeń.

Widmo światła od 280 do 780 nm: UVB i UVA poniżej 400 nm, światło widzialne powyżej; zakres UV400 obejmuje wszystko do 400 nm
UVB i UVA leżą poniżej widma widzialnego. Soczewka UV400 blokuje wszystko do 400 nm; soczewka chroniąca tylko do 380 nm (linia kropkowana) przepuszcza górną część pasma UVA.

Filtr UV jest częścią materiału soczewki i nie ma koloru. Wynikają z tego trzy proste fakty:

  • Całkowicie bezbarwna soczewka z filtrem UV400 blokuje 100% UVA i UVB.
  • Czarna soczewka bez filtra UV nie blokuje nic.
  • Po wyglądzie soczewki nie poznasz, jak chroni przed UV.
Porównanie trzech soczewek: bezbarwna z filtrem UV przepuszcza światło widzialne i blokuje UV; ciemna z filtrem UV przyciemnia światło widzialne i blokuje UV; ciemna bez filtra UV przyciemnia światło widzialne, ale przepuszcza UV
Strzałka ciągła: światło widzialne. Strzałka przerywana: UV. Po lewej jasna soczewka z filtrem UV. Pośrodku ciemna soczewka z filtrem UV. Po prawej ciemna soczewka bez filtra: przyciemnia to, co widzisz, i przepuszcza całe promieniowanie UV.

Dlaczego ciemna soczewka bez filtra jest ryzykowna

Oko ma własną obronę przed jaskrawym światłem. W słońcu źrenica się zwęża, a Ty mrużysz oczy. Jedno i drugie ogranicza ilość światła, także UV, które dociera do wnętrza oka.

Ciemna soczewka daje oku sygnał, że jest w cieniu. Przestajesz mrużyć oczy, a źrenica się rozszerza. Ta sama szwajcarska karta informacyjna ostrzega, że nieodpowiednie okulary przeciwsłoneczne mogą nawet zwiększyć dawkę UV, która trafia do oka, bo źrenice rozszerzają się za nimi. Jeśli soczewka nie ma filtra UV, nic tego promieniowania nie zatrzyma.

Naukowcy nie są zgodni, który z tych efektów ma największe znaczenie. Według badania z 2024 roku opublikowanego w Scientific Reports sama źrenica nie jest głównym czynnikiem. Większa zmiana polega na tym, że przestajesz mrużyć oczy, więc oko zbiera światło z szerszego pola widzenia. Tak czy inaczej wniosek jest ten sam: noś tylko barwione soczewki ze sprawdzoną ochroną przed UV.

Jak sprawdzić soczewkę

Ochrony UV nie widać, dlatego etykieta to jedyny szybki sposób, żeby ją sprawdzić. W Europie szukaj znaku CE i oznaczenia „UV 400” lub „100% UV”. Niemiecki Federalny Urząd Ochrony przed Promieniowaniem (BfS) wskazuje oznaczenie UV400 jako sygnał, że soczewka całkowicie blokuje UV. W szwajcarskim teście rynkowym 57 par okularów przeciwsłonecznych ze znakiem CE każda spełniła wymóg 100% ochrony UV, bez różnicy między tanimi a drogimi (FOPH, 2024). Na etykiecie musi się też znaleźć kategoria filtra i informacja, czy okulary nadają się do prowadzenia samochodu.

Liczba w oznaczeniu ma znaczenie. Niektóre normy branżowe wciąż przyjmują, że UV kończy się na 380 nm, więc soczewka może je spełniać, a mimo to przepuszczać pasmo 380–400 nm. Według ZEISS w tym paśmie mieści się około 40% słonecznego promieniowania UV docierającego do Ziemi. UV400 zamyka tę lukę. Jeśli okulary nie mają etykiety, optyk może zmierzyć, ile UV przepuszczają soczewki.

Światło z boku i z góry

Soczewka filtruje tylko światło, które przez nią przechodzi. Promienie słoneczne docierają do oka także obok oprawki, z boków i z góry, a do tego odbijają się od wody, piasku i śniegu. Autorzy badania z 2024 roku zauważają, że przy świetle padającym z boku największą rolę odgrywa konstrukcja oprawki, a WHO zaleca okulary przeciwsłoneczne z ochroną 99–100% UVA i UVB w połączeniu z kapeluszem z szerokim rondem.

W praktyce: w zwykły dzień w mieście większość pracy wykonuje soczewka UV400. Na śniegu, na wodzie i wysoko w górach UV pada ze wszystkich stron, więc w Tatrach, nad Bałtykiem czy na Mazurach dołóż kapelusz z rondem.

Jasne soczewki z pełną ochroną

Skoro ochronę UV daje materiał soczewki, a nie jej ciemność, jasna soczewka jest tak samo bezpieczna jak ciemna. Wybór sprowadza się do tego, ile światła ma docierać do Twoich oczu.

Pteron Azure, bezramkowa oprawka z beta-tytanu z jasnoniebieską soczewką gradientową
Pteron Azure: soczewka gradientowa kategorii 1. Twoje oczy pozostają widoczne, a soczewka i tak blokuje 100% UVA i UVB.

Jasne zabarwienie (kategoria 1, przepuszczalność światła 43–80%) pasuje do pochmurnych dni, polskiej zimy i miasta, gdzie w ciemniejszej soczewce zacienione ulice tracą czytelność. Rozmówca widzi też Twoje oczy. Średnie zabarwienie (kategoria 2, 18–43%) sprawdza się przy częściowym zachmurzeniu i zmiennym świetle. Ciemne zabarwienie (kategoria 3, 8–18%) jest na pełne słońce, wodę i śnieg, gdzie problemem jest olśnienie.

Soczewki Archē mają kategorię filtra 2, z wyjątkiem jaśniejszych wersji Pteron Azure, Kairos Crystal i Iris Jade, które mają kategorię 1. Wszystkie blokują 100% UVA i UVB.

Wszystkie kategorie, ciemniejsze soczewki kategorii 3 i 4 oraz to, jaki kolor soczewki pasuje do jakiego światła, opisujemy w poradniku o kategoriach filtra i kolorach soczewek. Dla ochrony UV ważna jest jedna zasada: soczewki kategorii 4 (3–8%) są według EN ISO 12312-1 zbyt ciemne do prowadzenia samochodu, ale przed UV nie chronią lepiej niż soczewki kategorii 1.

Jak ZEISS podchodzi do ochrony UV

Każda oprawka Archē ma soczewki ZEISS. Od 2018 roku wszystkie bezbarwne soczewki ZEISS z tworzywa mają pełną ochronę UV do 400 nm, czyli ten sam poziom UV400, do którego odwołują się etykiety okularów przeciwsłonecznych. Każde zabarwienie w kolekcji Archē ma tę samą ochronę UV400, więc odcień soczewki jej nie zmienia.

Na co dzień liczą się też powłoki ZEISS na soczewce. Powłoka antyrefleksyjna na tylnej powierzchni sprawia, że światło padające zza Twoich pleców nie odbija się od wnętrza soczewki prosto do oka, a powłoka utwardzająca DuraVision chroni powierzchnię przed zarysowaniami.

Co promieniowanie UV robi z oczami

Krótkoterminowo. Dzień silnego UV, zwłaszcza odbitego od śniegu, lodu, wody lub piasku, może poparzyć rogówkę. To fotokeratitis, czyli zapalenie rogówki wywołane promieniowaniem UV; na śniegu nazywa się je ślepotą śnieżną. Często daje o sobie znać dopiero kilka godzin po tym, jak doszło do uszkodzenia, i zwykle mija w ciągu dnia lub dwóch. WHO opisuje je jako stan odwracalny i niezwiązany z długotrwałymi uszkodzeniami.

Długoterminowo. Lata ekspozycji się sumują:

  • Zaćma. WHO szacuje, że nawet 10% przypadków zaćmy może wynikać z nadmiernej ekspozycji na UV.
  • Skrzydlik („oko surfera”). Narośl spojówki na powierzchni oka. WHO zauważa, że powszechnie przyjmuje się jego związek z ekspozycją na UV, a szwajcarska karta informacyjna zaleca okulary przeciwsłoneczne z osłoną boczną między innymi po to, by mu zapobiegać.
  • Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (AMD). Według WHO UV może się do niego przyczyniać, choć dowody są słabsze niż w przypadku zaćmy.

Wszystkie te zmiany wywołuje UV, którego nie widać, a nie jasność, przez którą sięgasz po ciemniejsze soczewki.

Wnioski

Ciemność soczewki to kwestia komfortu. Ochrona UV to osobny parametr, który sprawdzasz na etykiecie. Z filtrem UV400 soczewka kategorii 1 chroni oczy tak samo dobrze jak soczewka kategorii 3, więc zabarwienie dobierz do warunków oświetlenia i własnego gustu, a tam, gdzie UV pada ze wszystkich stron, dołóż kapelusz z rondem. Każda para okularów przeciwsłonecznych Archē blokuje 100% UVA i UVB.

Najczęściej zadawane pytania

Źródła

  1. Swiss Federal Office of Public Health (FOPH). "Factsheet sunglasses for general use," October 2024. bag.admin.ch
  2. World Health Organization. "Radiation: Ultraviolet (UV) radiation" – UVA 315–400 nm, UVB 280–315 nm; około 95% promieniowania UV przy powierzchni Ziemi to UVA. who.int
  3. World Health Organization. "Radiation: The known health effects of ultraviolet radiation" – nawet 10% przypadków zaćmy może wynikać z nadmiernej ekspozycji na UV; fotokeratitis jest odwracalne. who.int
  4. World Health Organization. "Ultraviolet radiation" fact sheet, 2022 – okulary przeciwsłoneczne osłaniające boki oczu, z ochroną 99–100% UVA/UVB, i kapelusz z szerokim rondem. who.int
  5. Masili, M., Duarte, F. O., Ventura, L. "Calculation of solar ultraviolet influx in the eye considering the field of view and pupillary dilation due to sunglasses." Scientific Reports, 2024. pmc.ncbi.nlm.nih.gov
  6. ZEISS. "ZEISS UVProtect fact sheet," July 2018 – wszystkie bezbarwne soczewki ZEISS z tworzywa z ochroną UV do 400 nm; normy określają UV do 380 nm. zeiss.com
  7. German Federal Office for Radiation Protection (BfS). "Frühlingssonne gut geschützt genießen," press release, 2026 – okulary przeciwsłoneczne z oznaczeniem UV400. bfs.de
  8. ISO 12312-1:2022 – Eye and face protection – Sunglasses and related eyewear – Part 1: Sunglasses for general use. Określa kategorie filtra 0–4 i wyklucza kategorię 4 z ruchu drogowego. iso.org

Odkryj kolekcję Archē

Konstrukcja i optyka naszych oprawek z bliska. Bezramkowe tytanowe okulary przeciwsłoneczne z soczewkami ZEISS, zaprojektowane z myślą o pełnej wyrazistości widzenia.

Czytaj również

Więcej z kategorii Poradniki i artykuły

  • Światło pod kontrolą: kategorie filtra i kolory soczewek
    Poradniki i artykuły

    Światło pod kontrolą: kategorie filtra i kolory soczewek

    Kategorie filtra, przepuszczalność światła (VLT) i kolory soczewek: jak dobrać zabarwienie okularów przeciwsłonecznych do miejsca, pory roku i tego, co robisz.
    Czytaj dalej
  • Lekkie okulary przeciwsłoneczne: co naprawdę oznacza waga oprawki
    Poradniki i artykuły

    Lekkie okulary przeciwsłoneczne: co naprawdę oznacza waga oprawki

    Ile ważą okulary przeciwsłoneczne, od czego zależy ta liczba i dlaczego wielkość nosków ma takie samo znaczenie jak gramy – z danymi, które faktycznie podają źródła dla optyków.
    Czytaj dalej
  • Nauka o widzeniu: dlaczego Eleven Spectacles wybiera optykę ZEISS
    Poradniki i artykuły

    Nauka o widzeniu: dlaczego Eleven Spectacles wybiera optykę ZEISS

    Jak zbudowane są soczewki ZEISS w naszych oprawkach: powłoka antyrefleksyjna od wewnątrz, powłoka utwardzająca DuraVision, ochrona UV400 i 180 lat optyki, które za nimi stoją.
    Czytaj dalej